Obeležavanjem Međunarodnog dana maternjeg jezika podsećamo se na značaj očuvanja jezika, jer svaki jezik nosi sa sobom deo istorije, kulture i identiteta jednog naroda. Jezik je ono što nas povezuje sa precima, ali i što nas oblikuje za budućnost.
Međunarodni dan maternjeg jezika obeležava se svake godine 21. februara s ciljem promovisanja jezičke i kulturne raznovrsnosti, kao i zaštite maternjih jezika širom sveta. Ovaj datum je ustanovio UNESCO 1999. godine, a od 2000. godine obeležava se globalno.
Povod za njegovo uvođenje bio je događaj iz 1952. godine u Bangladešu, kada su studenti protestovali za pravo da njihov maternji jezik, bengalski, bude priznat kao zvanični jezik tadašnje Istočne Pakistanske provincije. Tokom protesta, više studenata je izgubilo život, a njihova borba je kasnije postala simbol važnosti jezičkih prava.
Srbija – zemlja u kojoj se čuje više od 15 maternjih jezika, od kojih 6 ima status službenog jezika
U Srbiji se, pored srpskog, govori više od 15 maternjih jezika koji pripadaju različitim jezičkim grupama. Prema popisu stanovništva iz 2022. godine, pored srpskog kao dominantnog jezika, zvanično su priznati i sledeći jezici nacionalnih manjina:
✅ Mađarski – najzastupljeniji manjinski jezik, posebno u Vojvodini.
✅ Slovački – govori se u mestima kao što su Bački Petrovac i Kovačica.
✅ Rumunski – prisutan u istočnim delovima Vojvodine.
✅ Rusinski – govori ga mala zajednica u Bačkoj.
✅ Bugarski – koristi se u jugoistočnim delovima Srbije, posebno u Bosilegradu i Dimitrovgradu.
✅ Albanski – pretežno u opštinama Preševo, Bujanovac i Medveđa.
✅ Bunjevački – koristi ga deo Bunjevaca u Vojvodini.
✅ Makedonski – prisutan u pojedinim delovima juga Srbije.
✅ Hrvatski – koristi ga hrvatska manjina u Vojvodini.
✅ Bosanski – govori deo bošnjačke populacije u Sandžaku.
Osim ovih, u Srbiji se mogu čuti i romski, češki, ukrajinski, nemački i grčki, koje govore manje zajednice.
U mestima gde manjinske zajednice čine više od 15% stanovništva, njihov jezik je u službenoj upotrebi zajedno sa srpskim. Na primer, u Vojvodini šest jezika ima status službenog jezika na pokrajinskom nivou (srpski, mađarski, slovački, rumunski, rusinski i hrvatski).
Ova jezička raznolikost je bogatstvo Srbije i deo njenog kulturnog identiteta.
Razvoj srpskog jezika kroz istoriju
Srpski jezik pripada slovenskoj grupi jezika i ima bogatu i dugu istoriju razvoja.
🔹 Staro crkvenoslovenski jezik – Prvi pisani tragovi srpskog jezika potiču iz perioda kada su Ćirilo i Metodije u 9. veku stvorili slovensko pismo i preveli verske tekstove na staroslovenski jezik.
🔹 Srednjovekovni srpski – U 12. i 13. veku, pod uticajem Nemanjića i pravoslavne crkve, razvijao se srpskoslovenski jezik, koji je korišćen u državnim i crkvenim dokumentima. Najpoznatiji spomenici iz tog perioda su Miroslavljevo jevanđelje i Dušanov zakonik.
🔹 Narodni jezik i reforma Vuka Karadžića – Početkom 19. veka, Vuk Stefanović Karadžić sproveo je veliku reformu srpskog jezika, pojednostavljujući pravopis i uvodeći pravilo „piši kao što govoriš, čitaj kao što je napisano“. Njegov rad je omogućio razvoj savremenog srpskog jezika i standardizaciju pravopisa i gramatike.
🔹 Savremeni srpski jezik – Danas, srpski jezik koristi ćirilično i latinično pismo, a standardni jezik se temelji na štokavskom narečju. Srpski je jedan od službenih jezika u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori, a govori ga više od 10 miliona ljudi širom sveta.
